Author Archives: Mart

Code groen, kleur en de bron van de vorm

Mart van Zwam Behalve wat rukwinden, wat ge-waai en een aardige hoeveelheid gevallen hemelwater viel het nogal mee. Hier althans.

Zowel in de voor als in de achtertuin was het een feest in een bescheiden formaat. De droge, zeg maar gerust redelijk tot best uitgedroogde grond, kon wel wat gebruiken. Wat mij betreft mogen ze (en ze zijn dan wij)behalve de drie code’s ter waarschuwing gerust de code GROEN invoeren. Het liefst in hoofdletters geschreven omwille van de urgentie en de noodzaak.

De ‘blauwe regen’ (die nooit bloeit…)heeft wel een optater gehad. Dat wel. Maar met enig snoei plus kunst en vliegwerk komt het daarmee wel goed. Hij hangt nu een beetje naar beneden als een schuine parasol. Als een verwaaide en daardoor verschoven toupet van een man. De gedachte aan dat beeld geeft direct een prikkel om de dag fris te starten.

Het beeld in wording, waarvan ik de onderkant in een paar lagen vers aangesmeerde cement heb staan was van te voren verdwenen in een stuk plastic. Uit voorzorg. De delen metaal die het qua beeld een vervolg moeten leveren liggen nog keurig en wachtend op de werktafel. Wie even de tijd neemt kan in de kleuren verdwalen als was de tafel een wereld om te ontdekken. Het mooie bruin van het koper, de roestkleur van ijzer, de uitslag en schakeringen zijn net als de verscheidenheid aan vormen als een feest voor het oog.

Alles heeft een oorsprong, een bron. Vandaag zou mijn vader/onze pa 93 zijn geworden. Fabrieksarbeider. Zat in de metaal. Blauwe overal met handige opbergzakken. Het was als kind wonderlijk hem erin te zien bewegen. Klein van stuk, taai, niet stuk te krijgen, groot in formaat type. Zoiets. Dat was ie.

Misschien noem ik het beeld wel WIM. Toepasselijk, denk ik. Als eerbetoon en grote dank. Als kunstenaar mag je je tenslotte alle, werkelijk alle, vrijheden veroorloven.

Dag woorden, dag stem, dag Martine

Mart van Zwam Ongetwijfeld was vilein gisteren het woord van de dag. Net als het overlijden van Martine Bijl en het staatsbezoek en de daardoor ontstane trillingen van Trump de gespreksonderwerpen waren. ‘Nasty’ en ‘Vilein’. Ze gingen best goed samen.

“Wat u zoekt is in heel Nijmegen niet te krijgen. Al ga je op je kop staan”. Niet alleen breiden de terrassen steeds verder uit en verschraald het aanbod aan detailhandel waar je bij staat, beeldspraak blijft boeiend. Ook interessant is het heen een weer switchen tussen u en ik.

Was ik nog vergeten? Drie dagen geleden kreeg ik voor het eerst van mijn leven niet alleen de vraag maar ook het aanbod van een jonge vrouw om te gaan zitten. Ze bood me namelijk haar zitplaats in de trein aan. Gelukkig was ik niet vatbaar voor deze nogal traumatische ervaring en ook en bovenal was ik niet kleinzerig, overgevoelig of enigszins lichtgeraakt.

Bij de twee rijk gevulde boekhandels kon ik maar niet kiezen. Er waren prachtige boeken over het fenomeen portret door de eeuwen heen, een roman van Max Dendermonde dat zich afspeelt in de tijd van Piet Mondriaan en een prachtige boekwerk van een verzameling Macke, Kandinsky en andere tijdsgenoten. Al ging ik op mijn kop staan dan kon ik nog niet kiezen.

“Want m’n moeder komt uit Drachten en m’n vader uit Maastreech
Ik ben een Friese kruidkoek maar gekneed uit Limburgs deeg”

Ik blaas dapper op mijn toeter van papier. Dag woorden, dag stem, dag Martine.

Maandag, het reizen en de golfslag van een Helleboot

Mart van Zwam Maandag, een nieuwe week voor de boeg. Zelfs de eerste maandag van de maand wat ondermeer simpel betekent dat we straks om klokslag twaalf uur niet moeten schrikken. Want dan gaat dat niet te vermijden alarm af. Het duurt even, maar dan krijg je ook wat.

Het duurt even, en dat je dat dan ook wat krijgt, was dit weekend in Venetië ook het geval. Reusachtig was de ‘Helleboot’ (de Volkskrant-Sheila Sitalsing), adembenemend was het korte stukje film dat via de NOS de wereld in leek te varen. De kolos met 2.700 passagiers aan boord dat tegen de kade en een andere veel kleinere boot aanvoer was zoals voortekenen meestal zijn. Vragend  om actie, vastberadenheid, visie en bovenal mededogen met.

Ik had met de arme dame en stad te doen. Net zoals ik meeleef met Amsterdam en andere interessante plus schilderachtige grote of iets minder grote steden. Ook landen als Tibet of eilanden zoals Bali hebben zoal mijn sympathie en kunnen er steevast op rekenen. Toeristisch overspoelen is te vergelijken met een golfslag zoals die van de Helleboot te Venetië. Krachtig en blijkbaar niet te stoppen.

Maandag, een nieuwe week en ook nog de eerste van de maand juni. Plannen genoeg, werk te doen. Ik voel het nu al, de Italiaan is in mij aangewakkerd. Vandaag pasta op het menu, rode wijn als reisgezelschap. En ondertussen muziek van sopranen en tenoren ter begeleiding. Men hoeft niet praktisch en fysiek te reizen om te kunnen reizen. Geluk en stadse plus weidse landschappen zit ‘m gewoon in alles.

Ach zie daar, de Brug der Zuchten. Een boogbrug tussen het Dodgepaleis (Palazzo Ducale) en de gevangenis. Ach zie daar, arm Venetië.

Zuinigheid, Brabant en de mantra van Vincent van Gogh

Meisje met hark (1881)- Vincent van Gogh

Meisje met hark (1881)- Vincent van Gogh

Zuinig zitten. Misschien een wat vreemde term maar wat geeft het. Knie en been tegen elkaar, de ellebogen strak tegen het lijf. De ene voet deels op de andere gestapeld. In de handen een boek, op de neus en voor de ogen een leesbril. Het zuinig voorkomen zat ‘m ook in de lippen en mond. Werkelijk alles leek, tenminste aan de buitenkant, zuinig aan de vrouw.

Het was druk in de eerste klas van de stoptrein. Vanuit mijn staanplaats had ik goed zicht. Het groen vloog door de snelheid voorbij. Leek op een langgerekte en onscherp mengsel van kleur en tint. Het ritme in de trein werd verbroken door de gedachte aan de grijze stenen eronder, onderbroken door treinrails en de overbekende dwarsliggers.

Het dorpje waar ik lopend door heen moest voerde me langs een industrieterrein. Heb ik een haat-liefde verhouding mee. Het is er op zo’n doodgewone zaterdagochtend stil terwijl diezelfde stilte zoveel schoonheid in zich heeft. Plaatselijke bedrijven waren zeer plaatselijk, een gepasseerd cafe compleet met zalen-centrum voor al uw feesten en partijen had de tafels en stoelen plus kleedjes en asbakken al klaar staan. In afwachting van, met goede hoop op. Vanaf het terras was het uitzicht: beetje groen, wat andere bedrijfspanden en de troosteloosheid van diezelfde leegte. Een bijzondere mix.

Een langgerekte weg voerde me door een tunnel waar het snelverkeer overheen denderde, ze liet me voelen dat afdalen in de geasfalteerde grond niet echt afdalen is. Het groen dat deels verkleurde door de door ons(!) veroorzaakte droogte stak schril af tegen het begin van het volgende dorp. De bewoners maakten er daar behoorlijk een potje van. Strak uitgevoerde tuinen aan de straatkant, compleet met worteldoek en kiezels in grijstint of wit. De ook al strak gelegde sierstenen zagen eruit alsof een virus door de straat was gegaan. Men had elkaar aangestoken. Zoveel was duidelijk.

Ergens aan het einde van de weg stond een nogal grote kerk. Leeg en ontkerkt. Ontdaan van alles. De plaats van de pastoor was ingenomen door ontwerp, machines en een (ook al plaatselijk)aannemersbedrijf. Kerkramen werden vervangen door strakke exemplaren, buiten was al een laadpaal voor de auto’s geplaatst en vreemd genoeg een waterpunt voor gratis water die je vaak in wat grotere steden tegenkomt.

Vincent, oh Vincent. Wat begon als een behoefte werd stilaan een begeleidende mantra op de cadans van doorstappende voeten op weg naar. Vincent, oh Vincent. Ik was in Brabant.

Slordig, nonchalant en een overdonderende Ed van der Elsken

De Volkskrant “Je kunt nooit dicteren wat het met iemand zal doen, iemands eigen ervaringen en leven zijn bepalend. Dat is precies de schoonheid van kunst.”

Aan het woord was David LaChapelle. Fotograaf. De Fotografie was überhaupt weer eens lekker in het nieuws. Het meest smulde ik van de aankondiging en de bijgeleverde kleurenfoto’s van Ed van der Elsken. Op de achtergrond klonk, denkbeeldig gesproken, muziek uit de six- en seventies. Heerlijke en doortastende ritme’s gingen hand in hand met prachtige ballads. Dat kwam ook door alle reclame over en van de verschillende festivals. Ook daar hoor je toch ook vaak vintage achtige klanken. Alsof we met zijn allen gevoelsmatig en deels terug willen naar toen.

Overdonderend. Zo kopte de Volkskrant gisteren in de bijlage. De vertoonde en van de tijd geredde negatieven, het restaureren was monnikenwerk, zijn adembenemend. Kan ik me zo voorstellen. Niet alleen is zijn werk echt fantastisch en zit er er een saus van tijdsgeest overheen, ook was Ed als fotograaf best slordig, lui en nonchalant te noemen. En juist die aanvulling geeft zijn werk ook dat extra. Dat veroorzaakt mede dat typische van der Elsken gevoel.

Zaterdag en 1 juni. Vandaag maar eens slordig, tikkeltje lui en nonchalant zijn. En bewust het gevoel van overdonderend laten zijn voor wat het werkelijk is. Ondertussen zal A Whiter Shade of Pale wel voorbijkomen. Lijkt me logisch.

Expositietip: Lust for life- Ed van der Elsken-Nederlands Fotomuseum, Rotterdam

Het geroep, de aandacht en de stilte in Noord-Korea

Mart van Zwam Je hebt van die beelden en een schilderij, zie detailfoto, die maar blijven roepen. Met het grootste gemak van de wereld zou je het aandacht vragen kunnen noemen. Alsof er een nagel over een ouderwets met zwart bedekt schoolbord gaat. Een geluid trouwens dat langzaam de status heeft gekregen van ‘zeer langzaam aan het uitsterven’.

Het ontstane beeld roept dus. Dan weer een lijn(tje)erbij, dan weer wat extra kleur. En welke dan wel, en waar en vooral waarom? Gelukkig is de toegevoegde waarde nog niet uitgestorven. Wel is het aan slijtage onderhevig. Komt misschien wel door de snelheid van het leven anno nu en de vaak ermee gepaard gaande stress.

‘Executies Noord-Korea om mislukken top met VS’, zo kopte de NOS vanochtend. Hoogstwaarschijnlijk, er is niet zoveel zeker qua nieuws en Noord-Korea, vanwege spionage. En een cruciale vertaalfout. Dat stond er ook nog te lezen.

Noord-Korea. Afgesloten. Ommuurd. Begrensd en voorlopig nog in de stand zoals het is. Een morbide beeld. En van binnen ook roepend. Een mens in stilte heeft ook een stem en stemgeluid.

Om me enigszins van het beeld en het schilderij af te kunnen keren en vooral met rust te laten begon ik gisteren maar met het opruimen van de werktafel. Dauwtrappen zat er dus niet in. Heb er nog wel aan gedacht maar kwam niet in beweging en zeker niet tot actie.

Die actie in Noord-Korea vraagt ergens om. Ik geloof van wel. Maar wat dan wel? En hoe? Het waarom en waarvoor lijkt wel duidelijk. Dat scheelt.

Een tijdsbeeld, de kringloop en een goddelijke drie-eenheid

Tijdsbeeld. Een pakkend beeld ook. Een aantal mannen in stofjas compleet met donkere broek, glimmende schoenen en groene petten. Op de grond staan her en der geplaatste schilderijen in afwachting van. Aan de wand hangen ze reeds strak naast elkaar. De wanden zijn hoog, bruin en met een sterk motief. Het beeld is een printscreen uit een prachtige Franse documentaire en is waarschijnlijk ingekleurd maar wat geeft het. Gewoon een andere manier van kunstbeleving.

Picasso, Braque & Co. Parijs, Montmartre, Moulin Rouge, een atelier in slechte staat, muizen, weinig inkomen en een op handen zijnde (kubistische)revolutie. Toegegeven, en wel met het grootste gemak, ik ben een romanticus. Had ik een tijdmachine dan was ik voor even of wat langer gegaan. Naar die tijd, die plek, naar die revolutie.

Ik was gisteren even bij de kringloopwinkel. Twee beeldjes, een kniptang, een houten kistje en nog meer van dat soort dingen gekocht. De winkel puilde bijna uit als was het een museum uit vroegere en lang vervlogen tijden. Tafels waren gevuld met servies en bestek. Boeken stonden rijen dik, net zoals cd’s en dvd’s. Afgedankt speelgoed volgde op elektronica, grote en kleinere kasten stonden langs de omringende muren. Het meest trof me de enorm gevulde kast met bijbels. In alle soorten maten en dikte stonden ze te staan. Misschien wachtend op andere tijden, hoop en terugkeer. Het kleurrijkste van alles was toch wel het overbekende schilderij met de zigeunerin. Als kitsch veel verkocht, als beeld nog steeds om er een glimlach van te krijgen.

Parijs, Montmartre, Moulin Rouge. Een soort Goddelijk drie-eenheid.

Amen.

De regen, de klaproos en het proces

Mart van Zwam Gisteren leek het even feest. Feestelijk, vol met vrolijk kijkend groen, een lachende roos en een opgewekte struik. Het hemelwater sproeide dat het een lieve lust was. Vervelend voor de mens, de honden-uitlaters en voor de fietsers die fietsten maar wat gaf het. De kurkdroge grond had het dringend nodig.

Op de grond lagen een aantal klaproos blaadjes. In het vocht, er af gevallen, losgelaten op het ritme van de natuur. Ik vind ze altijd heel bijzonder die blaadjes. Ze hebben een werkelijk fantastisch rood, een prachtige vorm, een tekenend mooie zwarte kern en een uitstraling van zijdezacht.

Kunst is voor mij ook het proces. Niet alleen het eindresultaat telt, maar zeker ook de weg er naar toe. Ik weet het, het klinkt als een cliché, maar wat geeft het. Het is gezegd.

Wat te doen met de blaadjes? De groenbak in? In een boek stoppen? Tussen lege vellen wit papier?

Opgeplakt op een met een onderlaag bewerkt wit aquarelpapier geeft het volgende en voorlopige resultaat. Er kwam nog wel een niet al te dunne glasplaat en een aantal uren geduld aan te pas. Maar dat voorlopige resultaat, de afbeelding is een stukje uit het geheel, mag er alvast zijn. Op de achtergrond speelt het sterk verdunde oker van de olieverf haar rol ook mee. In stilte. Als aangever en vormgever van waar het uiteindelijk om gaat.

Kunst is voor mij dus ook het proces. Of beter gezegd: juist het proces. Het brengt verder dan het uitgeroepen ‘mooi’ of ‘spreekt me wel of niet zo aan’ of het hyperig aandoende ‘awesome’ dat steeds meer de kop op lijkt te steken.

Wordt vervolgd!