Author Archives: Mart

De vorm, het samengaan en het Frans Timmermans-effect

Mart van Zwam Het was niet druk bij het stembureau. Niet bij binnen- en buitengaan, noch in de (te)kleine ruimte zelf. Gezellig was het ook niet trouwens, maar misschien hoort dat ook niet bij zoiets officieels. De enige vrouw en drie mannen, dames eerst (of is dat erg ouderwets?), keken strak en enigszins plichtmatig. Stempas, identificatie, lijst, hokje, roodpotlood aan de ketting. In de gleuf en weg. Done, gedaan, achter de rug.

Er wachtte me behalve een verjaardag (88!) nog wat beeldend werk. Ergens had ik het voorgevoel dat vorm en het meervoud ervan zouden komen, net als ondergrond, oplossing, keuze en het te gebruiken materiaal. Kunst is ook kunst vanwege het proces en de mix van samenzijn en samenhang. Onderlinge delen in een soort van vrije val bij elkaar brengen kan uiteindelijk nogal wat opleveren en dat alles zonder effectbejag.

Het Frans Timmermans-effect kopte de NOS. Ik zag de goedlachse en talenknobbel nogal uitvergroot op een bijgeleverd beeld. Samengeknepen ogen, kraaienpootjes, stoppelbaard, onderkin. Het hoofd een beetje gedraaid waardoor de oren een tikkeltje uit het lood stonden. Ook het beeld heeft zo haar effect en belang. Plus de nodige te leveren informatie. Voordelig overkomen of (juist)niet?  Ook dat is een effect.

Het geheel is meer dan de som der delen. Bedacht ik me nog terwijl de deur naar het tijdelijke stembureau zich automatisch achter me sloot. Ondertussen is het geheel ontmanteld, zijn de mensen naar en is de stemdag al weer lang voorbij. Ben reuze benieuwd naar het effect. En of het wat uitmaakt.

Stemmen, vorm en droge tranen

Giacometti Vandaag is het stemmen geblazen. Onder andere. Dat betekent: langs de vijver wandelen, zien hoe de oude waterstand nog steeds niet is bereikt en de eenden bewonderen die het maar makkelijk schijnen te hebben. De leden van het stembureau zullen weer in volgorde zitten, wellicht popelen vanwege het bezoek, misschien blij dat er wat te doen valt. Vaak is afwachten nog erger dan gewoon wachten.

Hopelijk kom ik nog een asociaal weggegooid leeg blikje tegen. Ik spaar ze want ik wil er iets mee, kunstzinnig gesproken dan. Hergebruik kan veel opleveren. Net als de gedachte aan opruimen, overdaad en de uiteindelijke vorm.

Het werk van Giacometti speelt weer op. Dringt zich als stijl en vorm aan en vooral dus ook op. Niet alleen vanwege het kleurrijke leven van de kunstenaar of de chaos in zijn atelier, het stemgeluid en de af en toe zo enorme wanhoop? Om het goed te doen of juist niet? Nee, veeleer vanwege de uiteindelijke essentie in de vorm.

Vorm. Deze dagen ben ik stukje voor stukje de tuin aan het schoffelen. Aan het ontdoen van wat weg mag. Om het mooie te laten zegevieren over het overbodige. In mijn ogen dan. De rozen doen het goed. Verschillende tinten groen ook. Vorm van blad staat in contrast met de opvliegende stofwolken vanwege de enorme droogte. Af en toe zie ik de grond droge tranen plengen.

Het is vandaag stemmen geblazen. Stem!

Tweedehands boekwinkel, energie en de moeite van de ingewikkelde samenleving

Energie -olieverf op aquarelpapier- formaat 50 cm x 30 cm

Energie -olieverf op aquarelpapier- formaat 50 cm x 30 cm

De winkeldeur klemde iets, waardoor enig duwen wel zo handig was. De tekst ‘hier duwen’ met een pijl naar rechts om vergissingen te voorkomen viel ook op. Verder zit er de deur mooi in het midden. Ingeklemd door etalages met schone ruit aan weerskanten.

Altijd een fijne plek zo’n tweedehands boekwinkel. Heerlijk rustig, beetje rommelig, gevuld met de geur van oud, zeer oud en welhaast vergeten. Kom er nog eens om in deze toch wel degelijk (te)hectische tijden.

Op het nieuws kwam die enthousiaste hersenprofessor. Omdat ie (samen met anderen maar veel onbekender) een kinderboek had geschreven. Over hersenen, obesitas, zoet, prikkels, filteren enzo. Ik bedacht me hoe mooi het is om kinderen kennis bij te brengen. Dacht tegelijkertijd over de trieste kant ervan. In dit geval dan. Omdat het gewoon moet. Kinderen moeten meer bewegen en buitenspelen. Ik hoorde het hem kort maar zeer enthousiast zeggen.

In mijn buurtje staat een basisschool. Een gewone. Een reguliere. Uiterst gewoon, zeer van in de buurt. Bij de hoofdingang hangen woorden in zinnen die ertoe doen. Over respect voor de ander, je ontwikkelen, jezelf zijn enzo enz. Sinds een tijd geleden kwam er iets bij. ‘We zijn een gezonde school’. Nogal logisch dacht ik toen ik het voor het eerst las. Later kwam het besef dat wat logisch zou moeten zijn het eerst niet was? Was het ooit een ongezonde school? Zaten er daar kinderen jarenlang op een ongezonde school? Echt waar?

De deur klemde terwijl ik naar buiten ging. Met niet een maar twee boeken. Gevuld met beeldend werk van Anselm Kiefer en Joan Miró. Geluk zit ook tussen de bladzijden. Als je maar goed kijkt en vooral voelt.

We leggen onze kinderen moeite op die er niet zou moeten zijn. Moeite die de (ingewikkelde)samenleving als laag erop heeft gelegd. Wij dus, want wij zijn de samenleving.

Het beeld, het moment en de Vierdaagse van Nijmegen

Vierdaagse Nijmegen Fotografie Mart van Zwam

Vierdaagse Nijmegen Fotografie Mart van Zwam

Terwijl het stapvoets en pas richting eind mei gaat ligt het toch al een beetje onder de aandacht. De Vierdaagse van Nijmegen. Beeldend gesproken en al fotograferend door de omstreken en vooral door de stad is het een enorme bron van. Wandelaars (uiteraard), grappige momenten, sfeer, beleving. Een heel rijtje woorden zou je er op kunnen loslaten; in ieder geval altijd kleurrijk en een optekening in en van de tijd.

Ondertussen las ik dat Madonna op haar YouTube kanaal het eigen zo vals klinkend Eurovisie-geluid heeft aangepast. Verstandig, begrijpelijk en ook menselijk. Ondertussen ook vloog half politiek Nederland gisteren over Thierry Baudet heen (ook begrijpelijk) en was de (politieke)toon niet van de lucht. Statements werden gemaakt (verstandig), normen en waarden werden aangescherpt (begrijpelijk), oor- en veroordeel namen een enorme media-vlucht. Men was hyper en behoorlijk buiten adem.    

Het blijft een leuk land om in te leven, dat Nederland van ons. En dat terwijl het ‘ons’ de laatste jaren steeds meer leeft en in een stroom van energie haar weg probeert te vinden. Gevoelig en oppassen voor gaan vaak hand in hand met angst voor het (nog)onbekende.

Totale ontspanning/ pure schoonheid. Wie goed kijkt en even de tijd neemt ziet er van alles in. De foto komt uit het beeldarchief en is uit 2015. Gewoon twee wachtenden. Wachten op wat komen gaat, nog voorbij zal trekken. Vol in de zon, volop in het licht van het moment.

De Vierdaagse, Madonna en de beeldkracht van Mondriaan

Vierdaagse Nijmegen-Fotografie Mart van Zwam

Vierdaagse Nijmegen-©Fotografie Mart van Zwam

25 graden in het binnenland. 12 graden aan de kust. Dat scheelt een jas. Een mens zou er qua klimaatverandering iets van gaan denken.

Wanstaltig slecht. Zo stond het in het nieuws bij de NOS geschreven. Als liefhebber van mooi gevonden woorden stond ik ondertussen de tuin te schoffelen. Terwijl de stof vanwege de werkelijk gortdroge grond opsteeg en weer neerviel dacht ik even aan Madonna en haar optreden in Tel Aviv. Voelde wel enige sympathie, maar had na het beluisteren van een minuut er snel de brui aan gegeven. Je oren kunnen nu eenmaal niet alles aan. Er zijn grenzen, ook bij zoiets als het Eurovisie Songfestival.

Rustig wandelend (op z’n zondags) door het fotoarchief met als doel de Vierdaagse foto’s een ander plekje te geven kwam ik bijgevoegde foto tegen. Geschoten in 2015 en tijdens het einde van de in- en zegetocht. Daar waar de Via Gladiola overgaat in een normale rijksweg, op het moment van de dag dat de allerlaatsten nog binnenkomen.

Gekleurde ratel in de hand. Slanke vingers, hakjes, trouwring, enigszins bezorgde blik onder het plastic. Een tas van de Albert Heijn. Nog wat deels zichtbare zwarte letters op een andere plastic tas. Twee papieren tasjes met Mondriaan opdruk voor het afval.

Ach, Mondriaan. Tjee, Madonna.

Het landschap, het verlangen en de slang

Mart van Zwam “A snake called desire”. Olieverf en potlood op aquarelpapier- 49,5 cm x 28,5 cm.

Toegegeven, ik heb qua titel een beetje leentjebuur gespeeld bij ‘A streetcar named desire’. Is ook niet erg, de energie kwam volledig uit die van respect met een diepe buiging.

Marlon Brando, Vivian Leigh. 1951 en in dat mooie en vooral ook krachtige zwart-wit. Met van die enorme composities, vlakverdeling en dat immer sterke licht met veelzeggende schaduwen. De vonken vliegen eraf  in het verhaal en in het spel. Wat mij betreft een van de ‘die je moet je ooit gezien hebben films’.

A streetcar named desire. Ik geloof dat ik voorzichtig richting pubertijd ging toen ik voor de eerste keer de film zag. Maakte een enorme en intense indruk. Het liet een glimp zien van de wereld der volwassenen en wat er zoal kan gebeuren. De teller van gezien staat nu op meer dan tien keer. Soms is genoeg gewoon of domweg niet genoeg.

A snake called desire. In een soort steeds meer leger rakend landschap. In beeld bewegend van rechts naar links. Langzaam. Tegen de stroom in. Tegendraads. Ondanks alle waarschuwingen. Omdat tegen de stroom in vaak het meest oplevert.

De film is geen makkie, zeker niet. Zeer zeker niet. Het krabt je als je niet oppast of laat op een ander moment jeuk voelen terwijl je de nagels ontbreken. Vergelijkbaar met sommige schilderijen van Francis Bacon of een (laat)zelfportret van Rembrandt. Tenminste dat is mijn ervaring.

Tennessee Williams won er ooit de Pulizer Price mee. Respect. Diep respect.

Laatste fase, op doorreis en de verdwenen logica

Mart van Zwam Het schilderij bevind zich in de laatste fase van voor de voltooing. Af zal het nooit zijn. Klaar voor het moment wel. Dan volgt loslaten en doorgaan zodat de opgelopen leermomenten hun verdere pad kunnen volgen.

Loslaten. Na Alexander Pechtold gaat Buma nu ook al weg. Niet mijn grootste politieke vrinden maar toch. Scherp, mooie woorden, kennis en humor. Vaak gebeurde er iets in dit nooit affe land waar op moest worden ingesprongen en waar actie nodig was. Of omzichtig om de hete brij heen draaien. Ook dat is een van de bijverschijnselen van democratie. En dat we het met z’n allen moeten rooien. Samen dus.

Oostenrijk schuift steeds verder op naar rechts. Was het een ander land dan gaf het niet zo’n indruk denk ik. Ik heb niks met Oostenrijk om op vakantie te gaan. Trekt me niet. Ben er nooit geweest. Wel een keer in Zwitserland, op doorreis.

Op doorreis. Sybrand Buma gaat dus naar Leeuwarden. Ook leuk. Het ‘it giet oan’ grapje was natuurlijk een inkoppertje. Eentje zoals Bep Bakhuys of beter passend Abe Lenstra glansrijk zou kunnen voltooien.

Langzaam doch gestaag is de schildering geworden zoals ze is geworden. Dan weer kwam er kleur bij, werd er iets overgeschilderd of was er sprake van vermenging in het natte. Lijnen ontstonden, maar niet zonder de valkuilen en het voor de hand liggende vluchtig te hebben ontmoet.

Het geheel is een relationele verzameling van onderdelen. Herplaatsbaar in het hoofd en gevoel, open voor waarneming en interpretatie. Logica heeft tenslotte plaats gemaakt voor dromen, weemoed, ontzag en verlangen.

Leef je uit!

Een debat, het proces en het proeven van de nieren

Mart van Zwam “We moeten elkaar echt de nieren proeven”.

Baudet-Rutte versus Rutte-Baudet. Misschien zouden ze voor zo’n televisiedebat, life, ook nog halve finales kunnen verzinnen. Dat doen ze tenslotte ook bij het songfestival. Ik zie de reclameblokken, voor en na, al voor me. Afgestemd op de doelgroep, dat spreekt voor zich.

Een zolderkamergeleerde die zit te fröbelen. Hoe de ideale wereld in elkaar steekt. Dat laatste kwam na de eerste zin. Maar na het woord fröbelen kon ik bijna niet stoppen met glimlachen. Lang leve de mens waar iets over te vertellen of te zeggen valt. Of zoals Herman Brood ooit zei: Ze kunnen beter over mijn fiets lullen dan over mijn lul fietsen. Slaat in dit geval als een tang op een varken, maar het klinkt wel zo grappig.

Men neme een wit vel aquarelpapier, smeert er een witte onderlaag op. Dan drie stukken aluminiumfolie opplakken, besmeren met diezelfde witte onderlaag. Dan wat olieverf, in dit geval gebrande omber, en voilà! Het begin is gemaakt, een uitgangspunt geboren, het proces volgt zichzelf. Als (tijdelijke)waarheid ontstaan door waarneming gevolgd door keuze.

We moeten elkaar echt de nieren proeven. Volgens OnzeTaal komt de zegswijze uit de Bijbel en staat ‘de nier’ voor het innigste van het gemoed.

Langzaam keek ik met een schuine blik naar het niet meer strak witte aquarelpapier. Als om te taxeren. Als om te proeven.

Verder, verder, verder. Alsmaar.